Categories
Documents

10 de març de 1208

Immocenci III escriu als comtes, als barons i als cavallers de Narbona, Arle, Ambrun, Acs i de Viena en relació a la mort de Pere de Castellnou

En aquesta carta i en l’anterior, on escriu als arquebisbes i sufragaris de les mateixes diòcesis, Innocenci III explica el conflicte eque havia existit entre Pere de Castellnou i Ramon VI de Tolosa; hi explica l’escena de Sant Gèli, les converses trencades amb el rerefons de les paraules amenaçadores del comte contra el legat, dolç i irreductible; hi explica també l’emboscada, l’allotjament confiat de Pere de Castellnou i el seu seguici en una hospederia propera al Roine i el seu assassinat quan,  a l’endemà, es preparava per a creuar el riu. Malgrat el contingut d’aquests escrits no siguin suficients per a demostrar la culpabilitat del comte en aquest afer, sí que el converteixen en responsable moral d’aquesta mort tenint en compte el conjunt dels esdeveniments.1VILLEMAGNE, A.: Bullaire du Bienheureux Pierre de Castelnau, martyr de la Foi. Montpeller: Imprimerie de la Manufacture de la Charité, 1917. pp. 316. Doc. núm. LXXIV.

És d’aquesta carta d’on surten les famoses paraules del Papa que acusaven i condemnaven alhora al comte de Tolosa i que van representar el crit de guerra necessari que havia de posar en marxa la croada contra el Llenguadoc:

Endavant, cavallers de Crist, endavant coratjosos reclutes de l’exèrcit cristià. Que l’universal crit de dolor de la santa Església us arrossegui. Que un zel piadós us inflami per a venjar una tan gran ofensa feta al vostre Déu…

La carta que Innocenci III envia el mateix dia als arquebisbes i sufragaris els reclama que excomuniquin als responsables de la mort de Pere de Castellnou. Cada diumenge i dia festiu hauran de renovar aquesta condemna al so de les campanes fins que els culpables demanin la gràcia de la seu apostòlica. En aquesta carta també hi reitera les indulgències de croada per a tots aquells que prenguin partit en la guerra contra els pestilents enemics de la fe i la pau. Finalment hi recita les mesures contra Ramon VI de Tolosa, el qual havia de ser declarat públicament en anatema i la seva terra presa.2Roquebert, Michel: L’epopée cathare. I- L’invasion (1198-1212). Tolosa de Llenguadoc: Perrin, 2001. pp. 318-319


Innocentius episcopus, servus servorum Dei, dilectis, et nobilibus viris comitibus, baronibus et universis militibus per Narbonensem, Arelatensem, Ebredunensem, Aquensem, et Viennensem provincias constitutis, salutem et Apostolicam benedictionem.

Rem crudelem audivimus, et in communem luctum generalis Ecclesiæ deducendam. Quod cum sanctæ memoriae Fr[ater] Petrus de Castronovo, monachus et sacerdos, vir inter viros utique virtuosos vita, scientia et fama præclarus, ad evangelizandum pacem et conlirmandam fidem in provincia Occitana cum aliis destinatus, in commisso sibi ministerio laudabiliter profecisset, et proficere non cessaret; quippe qui plene in schola Christi didicerat quod doceret, et eum, qui secundum doctrinam est, fidelem obtinendo sermonem, in sana poterat exhortari doctrina, et contradicentes revincere; paratus omni poscenti reddere rationem, utpote vir in fide Catholicus, in lege peritus, in sermone facundus, concitavit adversus ipsum diabolus ministrum suum comitem Tholosanum Raimundum, qui cum pro multis et magnis excessibus, quos in Ecclesiam commiserat et in Deum, sæpe censuram ecclesiasticam incurrisset, et sæpe, sicut homo versipellis et callidus, lubricus et inconstans, pœnitudine simulata fuerat absolutus; tandem odium continere non prævalens, quod ceperat contra ipsum : eo quod noverat in ore ejus verbum veritatis: ad faciendam vindictam in nationibus, et increpationes in populis; ac eo fortius in eodem comite, quo magis pro majoribus erat ipse facinoribus increpandus; tam eum quam collegam suum, Apostolicæ Sedis Legatos ad villam S. Ægidii convocavit, promittens super cunctis, quibus impetebatur capitulis, satisfactionem plenariam exhibere.

Cum autem convenientibus illis in villam prædictam præfatus comes salutaria monita sibi facta, modo, velut verax et facilis, promitteret se facturum, et modo, velutfallax et durus, ea prorsus facere recusaret; volentibus illis demum ab eadem villa recedere, mortem est publice comminatus, dicens, quod quocumque, vel per terram divertant vel per aquam, diligenter eorum observaret egressum. Et confestim factis dicta compensans, complices suos ad exquisitas insidias destinavit. Cumque vero, nec precibus dilecti filii Abbatis S. Ægidii, nec instantia consulum et burgensium, furoris sui mitigari insania potuisset: ipsi eos, invito comite, nimiumque dolente, cum armatæ manus præsidio prope ripam Rhodani fluvii deduxerunt: ubi nocte quieverunt instante, quibusdam ejusdem comitis satellitibus, ipsis prorsus ignotis, hospitantibus cum eisdem, qui, sicut apparuit in effectu, sanguinem quærebant eorum.

In crastino itaque mane facto, et missa celebrata de more, cum innocui Christi milites ad transitum se fluminis præpararent, unus de prædictis satanæ satellitibus lanceam suam vibrans, prænominatum Petrum, supra Christum, petram, immobili firmitate fundatum, tantæ proditionis incautum, inter costas inferius vulneravit. Qui prius ipsum respiciens percussorem, et Christi magistri sui, cum B. Stephano secutus exemplum, dixit ad ipsum : Deus tibi dimittat, quia ego dimitto: pietatis et patientiæ verbum sæpius repetendo. Deinde sic transfixus, acerbitatem quidem illati vulneris spe cœlestium est oblitus, et in instanti suæ pretiosæ mortis articulo, cum ministerii sui sociis, quæ fidem promoverent et pacem, non desinens ordinare, post justas orationes in Christo feliciter obdormivit. Qui profecto cum ob fidem, et pacem, quibus nulla est prorsus causa laudabilior ad martyriurn, sanguinem suum fuderit, claris jam, ut credimus, miraculis coruscasset, nisi hoc illorum incredulitas impediret. De quorum similibus in Evangelio legitur, quia ibi virtutes Jesus non faciebat multas propter incredulitatem eorum; quia, quamquam linguæ non fidelibus, sed infidelibus sint in signum; Salvator tamen præsentatus Herodi, qui, teste Luca, valde gavisus est, viso ipso, pro eo quod signum aliquod ab eo fieri sperabat; et facere dedignatus est signum, et reddere interroganti responsum: sciens, quod in credibilitate signorum non credulitatis inductio, sed vanitatis illum admiratio delectabat.

Licet autem ipsa prava generatio, et perversa Provincialium non sit digna, ut tam cito, sicut forsitan ipsa quærit, de suo sibi martyre signum detur; expediisse tamen credimus, ut unus ipse pro ipsa, ne tota pereat, moreretur: quæ contagio hæreticæ pravitatis infecta, per interpellantem occisi sanguinem, a suo melius revocetur errore. Hoc est enim vetus sacrificium Jesu Christi; hoc miraculosum ingenium Salvatoris, ut cum in suis esse victus putatur, tunc vincat potius in eisdem, et ea virtute, qua ipse mortem moriendo destruxit: a superatis interdum famulis suis, superatores eorum faciat superari. Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet; si autem mortuum fuerit, plurimum fructum affert. Sperantes igitur, quod de morte hujus fecundissimi grani sit fructus in Christi Ecclesia proventurus; cum profecto sit dure culpabilis et culpabiliter durus, cujus animam ipsius gladius non pertransit; nec unquam penitus  desperantes, cum utilitas tam debeat in sanguine suo esse, quod suæ prædicationis initiis circa memoratam Provinciam, pro qua ipse in corruptionem descendit, optata Deus tribuat incrementa: venerabiles fratres nostros archiepiscopos, eorumque suffraganos monendos duximus attentius, et hortandos per Spiritum sanctum, in virtute obedientiæ districte praecipiendo, ut verbum pacis et fidei seminatum ab eo, suæ prædicationis irriguis, convalescere facientes, et ad expugnandam hæreticam pravitatem, ac fidem catholicam confirmandam, ad extirpanda vitia, et plantandas virtutes, indefesso studio sedulitatis instantes: jam dictum Dei famuli occisorem, et universos quorum ope vel opere, consilio vel favore tantum facinus perpetravit; receptatores quoque, vel defensores illius, ex parte omnipotentis Dei Patris, et Filii, et Spiritus sancti, auctoritate quoque beatorum apostolorum Petri et Pauli, et Nostra, excommunicatos et anathematizatos per suas dioeceses denuntient universis; et omnia loca prorsus, ad quæ ipse, vel aliquis ipsorum devenerint, præsentibus eis, interdicto faciant ecclesiastico subjacere singulis diebus dominicis, et festivis, pulsatis campanis, et candelis accensis, donec ad Sedem Apostolicam accedentes, per satisfactionem condignam mereantur absolvi, sententiam hujusmodi solemniter innovantes.

Illis autem, qui orthodoxæ fidei zelo succensi, ad vindicandum sanguinem justum, qui de terra clamare non cessat ad cœlum, donec ad confundendum subversos et subversores de cœlo descendat ad terram Deus ultionum, viriliter se accinxerint adversus hos pestilentes suorum remissionem peccaminum a Deo, ejusque Vicario secure promittant indultam, ut eis labor hujusmodi ad operis satisfactionem sufficiat similiter pro illis offensis, pro quibus cordis contritionem et veram confessionem oris obtulerint vero Deo. Hujusmodi siquidem pestilentes Provinciales non tam nostra diripere, sed nos perimere moliuntur: nec solum ad perimendas animas linguas acuunt, verum etiam ad perdenda corpora manus extendunt, proditores animarum effecti, et corporum peremptores.

Licet autem praefatus comes pro multis et magnis flagitiis, quae iongum esset per omnia enarrare, jam dudum sit anathematis mucrone percussus; quia tamen certis indiciis mortis sancti viri præsumitur esse reus, non solum ex eo, quod publice comminatus est ei mortem, et insidias paravit eidem; verum etiam ex eo, quod occisorem ipsius in multam familiaritatem admisit, et magnis donis remuneravit eumdem, ut de ceteris præsumptionibus taceamus, quæ plenius innotescunt multis: ob hanc quoque causam iidem archiepiscopi, et episcopi publice nuntient anathematizatum eumdem. Et cum, juxta sanctorum Patrum canonicas sanctiones ei, qui fidem Deo non servat, fides servanda non sit, a communione fidelium segregato, utpote qui viandus est potius quam fovendus; omnes, qui dicto comiti fidelitatis seu societatis, aut fœderis hujusmodi juramento tenentur adstricti, auctoritate apostolica denuntient interim absolutos; et cuilibet, catholico viro licere, salvo jure domini principalis, non solum persequi personam ejusdem, verum etiam occupare ac detinere terram ipsius, illo præsertim obtentu, quod ab hæresi per suarn prudentiam fortiter expietur, qua per ipsius nequitiam fuit hactenus turpiter sauciata et maculata; quia dignum est, ut manus omnium contra ipsum consurgant, cujus manus extitit contra omnes. Quod si nec sic vexatio sibi dederit intellectum, manus nostras in eo curabimus fortius aggravare. Si quo modo vero satisfactionem promiserit exhibere, ipsurn pœtudinis suæ hæc signa præmittere oportebit: ut de toto posse suo depellat pravitatis hæreticæ sectatores, et se paci satagat conciliare fraternæ, cum principaliter propter culpam, quam in utroque noscitur commisisse, in eum ecclesiastica fuerit prolata censura; quamquam si in suas iniquitates Deus voluerit observare, vix posset congrue satisfacere, non tantummodo pro se ipso, sed pro alia multitudine, quam in laqueum damnationis induxit.

Quia vero secundum sententiam veritatis, timendi non sunt qui corpus occidunt, sed ille qui potest mittere corpus et animam in gehennam; confidimus et speramus in eo, qui, ut a fidelibus suis timorem mortis auferret, mortuus, die tertia resurrexit, quod præfati hominis Dei mors venerabili fratri nostro Conseranensi episcopo, et dilecto filio A. Abbati Cistercienci, Apostolicæ Sedis Legatis, aliisque Orthodoxæ Fidei sectatoribus, non solum timorem non incutiet, sed amorem accendet, ut ejus exemplo, qui vitam æternam temporali morte feliciter est mercatus, animas suas in tam glorioso certamine, si necesse fuerit, pro Christo ponere non formident. Unde archiepiscopis et episcopis consulendum duximus, admovendo preces præceptis et præcepta precibus inculcantes; ut Legatorum ipsorum salubribus monitis et mandatis efficaciter intendentes, tamquam strenuissimi commilitones assistant eisdem in omnibus, quæ propter hæc, ipsis duxerint injungenda: scientes, quod sententiam, quam ipsi non solum in rebelles, sed etiam in desides promulgaverint, nos ratam haberi præcipimus et inviolabiliter observari.

Eia igitur, Christi milites, eia strenui militiæ christianæ tirones, moveat vos generalis Ecclesiæ gemitus, succendat vos ad tantam Dei vindicandam injuriam pius zelus. Mementote, quia Creator noster nostri non indiguit, cum nos fecit, qui, quanquam nostro servitio non indigeat, ut quasi per illud minus in agendo quidquid voluerit, fatigetur, et sua omnipotentia minor sit, obsequio noslro carens; occasionem tamen in hoc articulo nobis tribuit acceptabiliter serviendi. Cum igitur post interfectionem præfati justi, Ecclesia, quæ in partibus illis est, absque consolatore in tristitia et mœrore sedente, fides evanuisse, periisse pax, hæretica pestis et hostilis rabies fortius invaluisse dicatur; ac si potenter in ejus novitate procellæ non succurratur eidem, pene penitus videbitur navis Ecclesiæ naufragari; universitatem vestram monemus attentius, et propensius exhortamur, ac in tantæ necessitatis articulo in virtute Christi confidentes injungimus, et in remissionem peccaminum indulgemus, quatenus tantis malis sucurrere non tardetis, et ad pacificandum gentes illas in eo qui est Deus pacis et dilectionis, intendere procuretis: et quibuscumque modis revelaverit vobis Deus, hæreticam ibi studeatis perfidiam abolere; sectatores ipsius eo quam Saracenos securius, quo pejores sunt illis, in manu forti et extento brachio impugnando.

Prænominatum etiam comitem, qui, quasi fœdus percussisset cum eadem morte, propria non recogitat, si forte vexatio sibi tribuat intellectum, et impleta facies ejus ignominia incipiat inquirere nomen Dei ad satisfaciendum nobis et Ecclesiæ, imo Deo, pondere non desinatis inductæ super eum oppressionis urgere, ipsum et fautores ejusdem de castris Domini depellendo, et auferendo terras eorum; in quibus relegatis hæreticis, habitatores catholici subrogentur, qui juxta orthodoxæ fidei nostræ disciplinam in sanctitate et justitia serviant coram Deo.

Datum Laterani VI Idus Martii, Pontificatus nostri Anno XI.3VILLEMAGNE, A.: Bullaire du Bienheureux Pierre de Castelnau, martyr de la Foi. Montpeller: Imprimerie de la Manufacture de la Charité, 1917. pp. 306-319. Doc. núm. LXXIV.